*وقتی تلگرام اندیشه را نشانه می رود: بازنگری

برخی از کارشناسان و صاحبنظران معتقدند،در لا به لای حجم انبوه اطلاعات و داده‌ها،تهدیدهایی جدی وجود دارد، تهدیدهایی که فرهنگ،جامعه،خانواده و گاه اخلاق را به چالش می کشد. در این صفحه قصد داریم نقش شبکه های اجتماعی را در سواد عمومی جامعه از دیدگاه جامعه شناسی مورد ارزیابی قرار دهیم.

محمد حکیمی،جامعه شناس و آسیب شناس اجتماعی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران در تشریح پیامدهای رشد روز افزون شبکه های اجتماعی عنوان کرد:یکی از اصلی ترین مضرات این نوآوری و فناوری های پیشرفته امروزی همچون شبکه های اجتماعی تلگرام شیوع سواد پرمحتوا اما بی پایه است. وی افزود:در این فضا و شرایط که مکررا حجم انبوهی از داده ها در اختیار افراد تحت پوشش و کاربران ایرانی قرار می گیرد،کمتر فرصتی برای اندیشه ورزی،تحلیل و تشخیص سره از ناسره و تفکر در خصوص تحولات و چرایی پدیده ها باقی می ماند. این جامعه شناس عنوان کرد:به تعبیر دیگر در این فضا و شرایط،بخش قابل توجهی از کاربران صرفا دریافت کننده مطالب هستند،دریافت هایی که یقینا می تواند بسیار متنوع و متکثر باشد،اما در عقبه آن تحلیل و ارزیابی دقیقی وجود ندارد و این اطلاعات رفته رفته در ذهن مخاطبان رسوب می کند و به تدریج،فرد گمان می کند از سواد قابل توجهی برخوردار است. حکیمی گفت:در واقع امر،این سواد مجموعه ای از حفظیات است که مبانی علمی آن لزوما محکم و متقن نیست،و از سویی دیگر در این غوغا و سیل اطلاعاتی کمتر تلاشی برای فهم و راستی آزمایی آن می شود. وی افزود:این عارضه زمانی پر رنگ تر و مخرب تر می شود که فرهنگ صحیح مطالعه و کتابخوانی نیز در جامعه ضعیف است و مجموعه داده های دیجیتالی که در صحت علمی آن نیز جای بسی شک و ابهام وجود وارد بسان نظریاتی کارشناسی در ذهن کاربران می نشیند و از قضا بعد از مدتی به گفتمان و اندیشه ای مبدل می شود که فرد گمان می کند به یک صاحب نظر و صاحب اندیشه مبدل شده،در صورتیکه واقعیت ماجرا چیز دیگری است. **جَمود و دُگم اندیشی حکیمی در تشریح مضرات این سبک و سیاق از تبادل اطلاعات اظهار داشت:در شرایطی که فرد دچار توهم دانش و سواد می شود،گمان می کند هر آنچه که در شبکه های اجتماعی مطالعه کرده،حقیقت و واقعیت است و هر نظر مخالفی را با شدیدترین واکنش پاسخ می دهد. وی افزود:از آنجا که بخش قابل توجهی از اطلاعات دریافت شده بدون مبانی علمی است به تبع در مجادلات و مباحث علمی که نیازمند ارائه و طرح ادله منطق محور و اصولی است،ذهن با بن بست مواجه شده و اگر نگوییم در تمامی موارد اما در اغلب قریب به اتفاق مواقع واکنش بعدی پرخاشگری خواهد بود و این رفتار خشن بخاطر عدم استمرار بحث و هراس از محرز شدن اندیشه تهی از مبانی است. حکیمی عنوان کرد:در چنین شرایطی به تدریج مناسبات علمی میان کاربران به چنان جَمود و دُگم اندیشی مواجه می شود که تضارب آراء جای خود را به تنازع آراء می دهد و چنین مجموعه ای قادر به پویایی و بالندگی سازنده نخواهد بود. این جامعه شناس در ادامه عنوان کرد:در چنین فضایی،اذهان و افکار عمومی براحتی دستخوش تبلیغات رسانه های معاند و شایعه ساز قرار می گیرد و به واقع بستری فراهم می شود که مطالب به ظاهر علمی اما بی پایه،نشر و بازنشر می شود. حکیمی گفت:البته نباید از نظر دور داشت که ضرورتا شبکه های اجتماعی همچون تلگرام نمی تواند به عامل ناهنجاری علمی و رفتاری منتهی شود و نارسایی های اشاره شده عموما در جوامعی شکل می گیرد که فرهنگ صحیح اصولی استفاده از تکنولوژی قبل از ورود،رشد پیدا نمی کند و این امر بسیار آسیب زا است. این جامعه شناس عنوان کرد:در خصوص کیفیت مطالب و اطلاعات نیز شرایط اجتماعی دخیل و اثر گذار است و به عبارت دیگر نمی توان گفت مناسبات اطلاعاتی و ارتباطی در شبکه های اجتماعی در جوامع مختلف یکسان است و به واقع این فرهنگ است که محتوای مطالب مطروحه در چنین شبکه هایی را سمت و سو می دهد. وی افزود:در صورت فرهنگ سازی صحیح و منطقی،بطور یقین توفیقات بسیار سازنده ای از چنین امکانات و ظرفیت هایی به دست می آید و حتی به ابزاری برای توسعه و رشد علم و دانش مبدل خواهد شد.

*چه باید کرد ؟

حکیمی در تشریح راهکار مهار چنین آسیب هایی افزود:با توجه به آسیب هایی که از پس چنین شبکه هایی ظهور و بروز پیدا می کند برخی نظر به فیلترینگ آن دارند و برخی دیگر معتقدند بایدکنترل صحیح و هوشمندانه ای برآن اعمال شود. وی افزود: فرهنگ سازی،اطلاع رسانی و تولید محتوای اصولی و صحیح از طریق مجاری ذیربط ،اصلی ترین راهکار برون رفت از چنین معضلاتی است. این جامعه شناس عنوان کرد: شکی نیست که بهره گیری از تجهیزات و ادوات موجود در هر جامعه ای مطلقا خوب و بد نیست و این کاربران و بازیگران شبکه های اجتماعی هستند که به آن سمت و سو می دهند. حکیمی گفت:به عنوان مثال از یک دوربین عکاسی می توان عکس ها و آثار هنری اثر گذار و ماندگار خلق کرد و از همین تکنولوژی می توان برای ثبت و به تصویر کشیدن تصاویر مستجهن و غیر اخلاقی استفاده کرد،اینکه برخی در جهت نادرست از این ابزار بهره گیری می کنند دلیل نمی شود تا اصل تکنولوژی را کور کرد. وی افزود:برای مهارآسیب های شبکه های اجتماعی نباید فناوری را زیر سوال برد بلکه باید با برنامه ریزی هوشمندانه در سه مقطع کوتاه مدت،میان مدت و بلند مدت مخاطرات آن را رفع و دفع کرد. گفتنی است، موارد اشاره شده تنها بخشی از آسیب های شبکه ای اجتماعی همچون تلگرام محسوب میشود و با بررسی های هرچه بیشتر به موارد بسیاری از فرصت ها و تهدیدات اجتماعی بر می خوریم که در گزارش‌های بعدی به ابعاد بیشتری از مخاطرات چنین شبکه ها و فناوری هایی پرداخته خواهد شد.